PAMANANG HINDI IYO, HINDI AKIN, KUNDI ATIN!

Nasa Pilipinas ang pamanang pagmamay-ari ng lahat—ng buong sambayanang Pilipino. Hindi ito bultong pera at mas lalong hindi ektaryang lupa na animo’y pag-aagawan ng lahat. Bagkus, isa itong pamana, na ang iba pa nga, ay tila walang paki rito, kinaliligtaan, at para bang hindi batid na may bahagi sila sa pamanang ito.

© Maptionnaire

Ang pamanang aking tinutukoy ay pandikit ng ating nag-iisang diwa. Maituturing DNA na nagsasabing, “ay, ito tayo!”. Pamana na siyang nagpapahiwatig sa kung ano't paano ang buhay ng mga nauna sa atin. Pamana na mayroong koneksyon sa kasalukuyan at sa’ting hinaharap.

Makulay ang pamanang Pinoy. Produkto ng pawis maging dunong ng ating mga ninuno't bayani. Ito'y pinaghalong impluwensiya ng mga nagpasailalim sa atin: Kastila, Amerikano at Hapones; maging ng mga karatig-nasyon gaya ng Tsina, Malay, at Indonesia. Kung ating lalakbayin ang 7,641 na mga isla, pihadong hindi kakasya ang isang buong papel para itala ang iba’t ibang pamana na matatagpuan sa ating bansa—ito man ay masasalat (tangible) at hindi masasalat (intangible).

Marahil una sa listahan ang popular sa lahat, ang Banaue Rice Terraces ng Ifugao na kasama sa anim na mga itinalaga ng United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) bilang World Heritage Sites in the Philippines. Marami pang mga pamana ng bansa ang nararapat alam ninuman. Kabilang dito ang mga: bahay-kubo; Barong Tagalog at Baro’t Saya; Cariñosa't Tinikling; Sarimanok; bayanihan; Ibong Adarna, Florante at Laura, Noli Me Tangere at El Filibusterismo; mitolohiyang Pinoy gaya ng aswang, tikbalang, manananggal atbp; baybayin; Kristiyanismo; mga pagkain tulad ng adobo, lechon, halo-halo’t pandesal; mga inumin gaya ng tuba’t lambanog; laro ng lahi kabilang ang tumbang preso, luksong-tinik, patintero atbp; mga kaugalian gaya ng pagpapatuli, pagdulog sa albularyo o manghihilot, pagmamano, pagsasabi ng “po” at “opo”; at marami pang iba.

Kung ating lilimiin, mayorya sa mga pamanang nabanggit ang patuloy sa pananatili. Marahil ay dahil sa mga hakbang ng mga tao o organisasyong may maalab na nasyonalismo. Nariyan ang National Commission for Culture and the Arts (NCCA), The National Museum of the Philippines, Filipino Heritage Festival Inc. at ang Heritage Conservation Society—na nangunguna sa pangangalaga, pagpapakilala at pagtataguyod ng ating mga pamana. Ito’y sa paraang pagsasagawa ng mga programa o aktibidades na may kinalaman sa ating pamana—hindi lamang tuwing buwan ng Mayo kundi sa pang-araw-araw.

Sa kasalukuyan, teknolohiya ang “kakampi” maging “kalaban” ng ating mga pamana. Kakampi sapagkat daan ang teknolohiya para maipabatid sa madla ang mga pamana sa pamamagitan ng social media platforms o virtual tours. Kalaban naman sapagkat mas maalam pa sa ML o K-dramas ang mga kabataan kaysa sa buong pangalan ng ating pambansang bayani. Malamlam isipin subalit totoo. Ngunit, nakatitiyak akong hindi naman hahantong sa lubusang paglaho ang mga pamana.

Edukasyon ang susi. Sa paaralan matutunan, mailalapat at mapahahalagahan ang ating mga pamana. Guro ang gabay sa paggalugad ng mga kabataan sa kung anong mayroon tayo. Maaaring iturok sa kurikulum at mga asignatura ang mga aralin patungkol sa pamana. Mananatiling buhay ang pamana hanggat nakaukit ito—hindi man sa tabla, bato o aklat, kundi sa puso’t isip ninuman.

Comments

MAGING LIWANAG KA SA ISANDAA'T LABINTATLONG MILYON NA TILA BA NADIDILIMAN

(Ang susunod na mga kataga ay pagpapalagay na ang may-akda ay ang presidente ng bansang Pilipinas.) Mga boss ko, may liwanag pa rin sa gitna nitong makulimlim na Pilipinas. At ikaw yun. Ako bilang inyong naatasang lingkod ay igigiya lamang kayo tungo sa maliwanag na bukas. Ibibigay ko sa inyo ang posporo at kandila. Kayo na magsindi. Nasa kontrol mo ang pagpapailaw. © Dreamstime.com Ang liwanag ay nasa sa iyo mismo. Maging ARAW ka sana sa kapwa mo Pinoy. Ikaw ang bantog na natural na tanglaw ng sansinukob. Mula sa iyong pagkakasilang, kinakikitaan ka na ng potensyal upang maging liwanag sa nakararami. Agaw atensyon ka sapagkat kapaki-pakinabang ka. Tandaan mong may buhay ka—hindi isang patay para walang magagawa. Isa kang hari o di kaya ay reyna sa iyong sariling paraan. Huwag lamang darating sa puntong ikaw ay maging mapagmataas. Sapagkat ang Makapangyarihang lumikha sayo ay pihadong magagalit. Maaari ka ding maging BITUIN na ningning ang siyang bitbit. Batid kong may takdang t...

STAINED FILIPINOS

©️Rappler.com We are Filipino and we are separate identity. However, we cannot deny the fact that as time passes by we are not already a pure Filipino as other country's stain soiling our whitey identification. Way back Hispanic period up to this contemporary times, our identity which tend to be in unison dramatically ruining. Presently, our fellows are notoriously fond of Korean cultures, for instance. On the way are millennials getting addicted to K-dramas and K-groups. BTS, Blackpink etc. For so many! But are all of these just and right? Are Filipino youth fully mastered the distinction between "ng" and "nang"? How about "raw" and "daw"? Probably, they still struggled on the latter but skilled on the cultures of former. How gloomy!

HULI KA BALBON

© Make a Meme.org "Inay, kumukulo na ba?" "Talagang kumukulo na nga 'nak. Nasa kulo na! Tumataas talaga presyon ko sa kapitbahay nating iyan eh. Paano ba kasi lagi na lang naaaktuhang naninilip". MEET our siliperang kapitbahay. Panay paninilip na, nagtatapangan pa at pakialemera na din sa buhay. Ito kasi si Inay eh, bakit pa pinapatulan yang biyudang Rosa na 'yan. Sinasabihan ko na ngang hahayaan na lang, pero ayaw pa rin. Di hamak na maganda naman siya kesa don. Si Aling Rosa kasing ito panay bantay sa pinaggagawa namin sa bahay. Sinasamantala ba naman ang betsengko hakbang na distansya sa aming bahay. Pa'no ba naman, ni animong pag-utot namin inaabangan. Tapos kapag makarinig ng di maganda, akala niya siya ang tinutukoy—eh siya nga din naman hehe. Kasalanan ba naming marinig niya panlilibak namin sa kaniya. Pano eh hobby na ang paninilip. Pagkatapos, pagmumurahin ka ba naman. Nakakabadtrip. Naaktuhan ko talaga itong biyuda na 'to eh. Akalain...

MAY NAGLALABA SA SOCIAL MEDIA

Ang hirap talaga maglaba sa social media! Paano ba kasi sandamakmak ang maiingkwentro mong labahin. Hindi mo na maperpek ang paghihiwalay ng puti sa dekolor. Minsan pa, hindi mo na alintana na dapat ay time out muna subalit andyan ka pa rin babad sa paglalaba. Minsan naeenjoy mo naman; minsan masama rin pala sa katawan. Ang iba na tinatamad, shumoshortkat; kaya ayon may amoy ang nilabhan. Ang iba sadyang nagtitiyaga para iwas sermon ni Nanay. Meron naman na nalilibang sa paglalagay ng mamahaling fabcon para malawak ang abot ng halimuyak ng kanyang damit. Yung damit na dati'y may mantsa— tanggal at naging malinis basta mayroon lang mabisang removing agent. Yung iba pa nga tumutulong sa pagsasampay ng damit na "iyon". Ang mga dumadaan nama'y mangha at naaakit. © Pngtree May ibat ibang klase ang mga naglalaba sa social media. Ngunit paano ba talaga ang makatwirang paglalaba? Una, dapat ay mautak ka. Kung alam mong Sierra Madre na mga labahin ang iyong maiingkwentro, dap...

TAPAZ PRINCESSES (A Narrative Account Of Binukot Tradition)

Stories of princess were part of childhood memories. You perhaps dream of becoming one during those times. But in Tumandok tribe in Tapaz, Capiz, Philippines, there were women, who were treated like a princess. They are known to be the binukot . © Southeast Asia Globe Binukot , a Hiligaynon term means "confined, secluded or restricted" is a Filipino cultural practice that secludes a young woman with the expectation that seclusion will result in a higher value placed on the individual by marital suitors in the future. The practice originated in the preHispanic Philippines but continues to this day. It was most recently practiced by the Panay Bukidnon people—including indigenous people (IPs) of Tapaz, Capiz— who keep women from the public eye beginning in childhood. [1] The binukot (woman undergo the said practice) is isolated by her parents from the rest of the household at 3 or 4 years old. She is not exposed to the sun, not allowed to work, and is even accompanied by her p...

MATINIK NA ROSAS (Hiligaynon Dagli)

© ClipartMax Crush ko gid si Rose, ang bata sang amon bag-o nga kaingod-balay. Magkatalinupad lang siguro kami kag may itsura siya. Wala si Rose makahibalo nga may pagtan-aw ko sa iya. Nahuya ko dabi magkadto sa ila. Natahap man ko magsugid sang akon tuod nga balatyagon. Bal-an mo, indi pa dabi kami close sa isa kag isa. Duha pa lang ka bulan sila diri sa amon barangay. Sila ang nagbakal kag nagbulos-istar sa balay nanday Ante Lilybeth—ila man himata. Napulo gid lang ka mga tikang kag ila na balay. Pero paano dabi kay konkreto ila—sa amon ya kawayan lang—kag may katag-ason sang ila pader. Kon kaisa nasisiplatan ko si Rose sa ila ikaduha nga panalgan nga nagapulupamantaw. Kon kaisa nagaselpon. Kon kaisa naggagitara. Gusto ko na gid magconfess sa iya pero paano bala? Ari ko subong sa amon ugsaran kaupod ang akon utod nga si Anne. Nagapulupungko kami sa amon guba nga pulungkuan sa may idalum sang madabong nga puno sang mangga. Naga-FB ako; si Anne amu man. Kag, OMG, ara...

HUY BATA, PAGSALITAIN MO NGA BOTO MO!

Alam mo bang may bibig ang ating mga boto? Mayroon itong munting tinig na kung mamutawi kasama ng iilang kapwa-tinig ay tila ba sigwang napakalakas na siyang makasisira sa sinumang haharang sa kaniyang daraanan. Batid mo rin bang ang mga boto natin ay isang trumpetang nakabibingi lalo na kung batibot mo itong hihipan dulot ng umaalimpuyong emosyon? Sabi nga, may boses ang ating mga boto. Isa itong abstraktong bagay na sadyang binibigyang tsansang umalingawngaw. Ikaw bata, may boto ka ba? Bakit di mo pagsalitain? ©️UCSC News Sa anuwebe na ng Mayo ang lokal at pambansang halalan. At mistulang nagkukumahog na rin ang iilan para makahabol sa itinakdang huling araw ng rehistrasyon. Paano ba kasi, mahalaga naman talaga ang makapagparehistro at makapagboto— lalo na kaming mga kabataan. Kaugnay nito, ang susunod na mga kataga ay siyang paglalahad ng mga rason kung bakit esensyal ang pagboto naming mga kabataan ngayong darating na eleksyon at sa mga susunod pang halalan. Heto at akin na ngang i...

PROCRASTINATION TO AMBITION (Speech)

©️Dreamstime.com Are you a type of student who would wastes hours browsing social media before finally managing school works? Do you feel guilt being trapped in scrolling FB newsfeeds then later pressured by last minutes of deadlines? Is it you? To everyone here, a pleasant day! Thank you for having me as I am going to be speaking to you today about "Procrastination", a matter that matters. Something that stops us from living our ideal life. It prevents us from achieving our full potential and it is the thing that destroys our dreams and makes us fail at our goals. But foremost, what procrastination really is? The term procrastinate coined from Latin word pro-crastinus which means "belonging to tomorrow". As common knowledge, procrastination is the act of delaying or putting off tasks until the last minute, or past their deadline. Procrastination also exists when you are delaying an important task, usually by focusing on less urgent, more enjoyable, and easier activ...

WIKANG FILIPINO: OKSIHENO NATIN

©️Facebook.com Naituran ni Bienvinido Lumbera na parang hininga ang wika. Sa bawat sandali ng buhay natin ay nariyan ito. Palatandaan na buhay tayo at may kakayahang umugnay sa kapwa nating gumagamit din nito. Malinaw na ang wika ay isang mahalagang kasangkapan na ginagamit upang maiparating ang mga nasasaloob na ideya at damdamin ng isang tao. Hindi lamang ito isang paraan ng pakikipag-usap niya sa kapwa kundi ginagamit din niya upang makipagkaibigan, makipagtalakayan at maibahagi ang kanyang iba’t ibang opinyon at kaisipan. Sa buong kasaysayan, maraming mga bagay, sitwasyon at pangyayari na tumutukoy sa kahalagahan ng wika sa mga tao, sa kanyang kapaligiran at higit lalo na sa kanyang bansa. Ang wika ay hindi lamang kumakatawan sa isang tao. Ito ay hindi lamang isang sasakyan para sa pagpapahayag ng mga sariling saloobin, opinyon, mga personal na obserbasyon at halaga ng kanyang mga katangian bagkus ay isang sisidlan na siyang nagpapahayag ng mga aspeto ng isang komunidad ...

REMINISCING YOLANDA: THE NIGHTMARE NEVER-TO-BE-FORGOTTEN

Still remembering how I and my family were once battling with “one of the strongest typhoon ever happened on Philippine records" — the Super Typhoon Yolanda (International Name: Haiyan). The day of 8 would always remind me of the shocking nightmare which cannot be deleted in my psyche. A whopping experience taught me numerous learnings. ©️Sunstar November 8, 2013. The Super Typhoon (ST) Yolanda rammed the entire Visayas including our very own province of Capiz. That day was the very first time that I have experienced such terrible onslaught of "bagyo". And due to not expecting that ST Yolanda would be as dreadful as happened, I did not mind it. Seeming that I am just waiting for the arrival of weak enemy— which on the contrary—a mighty evildoer. It was only my parents who were into worries and hardly prepared for said approaching storm. In fact, I felt guilty of being idiot—because I really did not treat the forenamed catastrophe seriously. Morning of that day, around...

Judylon Orale Andalicio

Search This Blog